حسن مجادلهء او تعجب كردند ، و با او ديگر معامله به خير نمودند « 1 » . فقير گويد كه ، حديث شريف مذكور ( أنا مدينة العلم ) از احاديث بسيار معتبره است كه شيعه و سنى به طرق متكثرهء متواتره آن را نقل كرده‌اند و هركه خواهد مطلع شود بر كثرت روايت آن مراجعه نمايد به كتاب عبقات الانوار « 2 » . و لنعم ما قال الشيخ الازرى رحمه الله : إنّما المصطفى مدينة علم * و هو الباب من أتاه أتاها و معناى حديث چنان است كه حكيم فردوسى گفته : چه گفت آن خداوند تنزيل و وحى * خداوند امر و خداوند نهى كه من شهر علمم ، عليم در است * درست اين سخن قول پيغمبر است گواهى دهم كاين سخن راز اوست * تو گويى دو گوشم بر آواز اوست و بالجمله : مولانا را مصنفات بسيار است « 3 » ؛ مانند : جواهر التفسير كه از جزو پنجم قرآن تجاوز نكرده و زياده از پنجاه هزار بيت است ، و تفسير ديگر مختصر الجواهر تا آخر قرآن بيست هزار بيت ، و مواهب عليه در تفسير نيز ، و تفسير سورهء يوسف ، و انوار السهيلى ، و آن تلخيص و توضيح كليله و دمنهء مشهور است و اخلاق محسنى ، و مخزن الانشاء ، و الواح القمر ، و كتاب فضل الصلاة على النبى صلّى الله عليه و إله و سلّم ، و اربعين در موعظه ، و شرح اسماء الله الحسنى ، و كتاب ادعيه و اوراد مأثوره ، و سبعهء كاشفيه ( كه هفت رساله است در علم نجوم ) و بدايع الافكار ، و شرح مثنوى و لبّ آن و لب‌لباب آن ، و روضة الشهداء در مقتل و اين همان كتاب است كه اشخاص مخصوصى عبارت آن را درست كرده بودند ، و براى مردم در ايّام مصايب اهل بيت عليهم السّلام در سر منابر مىخواندند ، و ايشان را « روضه‌خوان » مىگفتند ، يعنى روضة الشهداء خوان . چنان كه كتاب حملهء ميرزا رفيعا را نيز اشخاص مخصوصى بودند كه به آداب و پاكيزه مىخواندند و ايشان را « حمله‌خوان » مىگفتند .

--> ( 1 ) . ر . ك : مجالس المؤمنين ، ج 1 ، ص 113 ؛ رياض الجنه ، ج 2 ، ص 485 ، به نقل از مجالس المؤمنين ( 2 ) . و نيز ر . ك : مستدرك الصحيحين ، ج 3 ، ص 126 ؛ اسد الغابه ، ج 4 ، ص 22 ؛ تاريخ بغداد ، ج 4 ، ص 348 - 172 و ج 11 ، ص 48 - 49 ؛ فتح الملك العلى از احمد بن محمد صديق حسنى مغربى ( 3 ) . بيشتر آثار او به چاپ رسيده است . شرح آن را در رياض الجنه ، ج 2 ، ص 483 - 485 ببينيد